ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับจังหวัด (2)

ข้อมูลทั่วไปจังหวัด

 

ประวัติจังหวัดบุรีรัมย์

 

บุรีรัมย์ เป็นเมืองแห่งความรื่นรมย์สมดังชื่อเมืองน่าอยู่สำหรับคนในท้องถิ่น และเมืองน่ามาเยือนสำหรับคนต่างถิ่นบริเวณบุรีรัมย์มีหลักฐานความรุ่งเรืองมาแต่อดีตกาลนับพันปี  นักโบราณคดีพบหลักฐานการอยู่อาศัยของมนุษย์มาตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ สมัยทวาราวดีที่พบมากและกระจายอยู่ทั่วพื้นที่  คือหลักฐานทางวัฒนธรรมของเขมรโบราณ ซึ่งมีทั้งปราสาทอิฐและปราสาทหินเป็นจำนวนมากกว่า 60 แห่งรวมทั้งได้พบแหล่งโบราณคดีที่สำคัญคือเตาเผา ภาชนะดินเผาแบบที่เรียกว่าเครื่องถ้วยเขมร ซึ่งในปัจจุบันเรียกว่าเครื่องถ้วยบ้านกรวด กำหนดอายุได้ประมาณพุทธศตวรรษที่ 15 - 18 อยู่ทั่วไป

 

หลักฐานทางประวัติศาสตร์ของจังหวัดบุรีรัมย์ปรากฏอีกครั้งช่วงปลายสมัยกรุงศรีอยุธยาและปรากฏชื่อต่อมาในสมัยกรุงธนบุรีถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ว่าบุรีรัมย์มีฐานะเป็นเมือง ๆ หนึ่งจนถึง พ.ศ 2476 ได้มีการจัดระเบียบราชการบริหารส่วนภูมิภาคใหม่จึงได้ชื่อเป็นจังหวัดบุรีรัมย์มาจนถึงปัจจุบัน

 

พ.ศ. 2319 รัชสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชแห่งกรุงธนบุรี พระยานางรองคบคิดเป็นกบฏร่วมกับเจ้าโอ เจ้าอิน และอุปฮาดเมืองจำปาศักดิ์ จึงโปรดให้พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ซึ่งในขณะนั้นมีบรรดาศักดิ์เป็น เจ้าพระยาจักรี  ยกทัพไปปราบ  และรวบรวมผู้คนตั้งเมืองขึ้นเรียกว่า “เมืองแปะ” แต่งตั้งบุตรเจ้าเมืองผไทสมัน (พุทไธสง)ให้เป็นเจ้าเมือง ซึ่งต่อมาได้เป็นพระยานครภักดี สันนิษฐานว่าประมาณปลายรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวหรือต้นราชการพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้เปลี่ยนชื่อเมืองแปะเป็น “บุรีรัมย์” 

 

        ต่อมาได้มีการตราพระราชบัญญัติระเบียบบริหารแห่งราชอาณาจักรสยามพ.ศ. 2476ขึ้น ยุบมณฑลนครราชสีมาจัดระเบียบบริหารราชการส่วนภูมิภาคออกเป็นจังหวัดและอำเภอ เมืองบุรีรัมย์จึงมีฐานะเป็นจังหวัดบุรีรัมย์ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา

 

สัญลักษณ์ประจำจังหวัด

 

ตราประจำจังหวัด

 

 

 

เป็นรูปปราสาทเขาพนมรุ้งมีกำแพงล้อมรอบ ภายในเป็นท้องพระโรง มีเทวสถาน และรอยพระพุทธบาทจำลองประดิษฐานอยู่บนยอดเขาแห่งนี้โดยภาพเทวดาร่ายรำ หมายถึงดินแดนแห่งเทพเจ้าผู้สร้าง ผู้ปราบยุคเข็ญ และผู้ประสาทสุข ท่าร่ายรำ หมายถึงความสำราญชื่นชมยินดี ซึ่งตรงกับการออกเสียงพยางค์สุดท้ายของชื่อจังหวัด

 

  • เทวดารำหมายถึงดินแดนแห่งเทพเจ้าผู้สร้าง ผู้ปราบยุคเข็ญ และผู้ประสาทสุข
  • ท่ารำหมายถึงความสำราญชื่นชมยินดี ซึ่งตรงกับพยางค์สุดท้ายของชื่อจังหวัด
  • ปราสาทหินคือปราสาทเขาพนมรุ้งซึ่งมีกำแพงล้อมรอบ ภายในท้องพระโรงมีเทวสถาน

 

อักษรย่อจังหวัด

 

บร.

 

ธงประจำจังหวัด

ธงสีม่วงแสด ตรงกลางมีตราประจำจังหวัดติดอยู่

 

ดอกไม้ประจำจังหวัด

ดอกสุพรรณิการ์ หรือดอกฝ้ายคำ

 

ต้นไม้ประจำจังหวัด

 

ต้นแป๊ะ

 

            ต้นแป๊ะเป็นต้นไม้ผลัดใบ มีทรงพุ่มขนาดใหญ่ สูงได้ถึง  12 ม. มีชื่อเรียกแตกต่างกันตามพื้นที่    

 

เช่น ภาคเหนือ  : ฝาเสี้ยน  ไผ่เสี้ยน   ภาคใต้ : กำจัง    กาญจนบุรี : หมากเล็ก หมากน้อย

 

             ต้นแป๊ะอยู่ในวงศ์ (Family) LABIATAE สกุล (Genus) Vitex ชนิด (Species) Canescens    

 

Kurzt

 

           

 

คำขวัญประจำจังหวัด

 

 

 

 

เมืองปราสาทหิน     ถิ่นภูเขาไฟ   

ผ้าไหมสวย    รวยวัฒนธรรม

 

 

 

ความหมายของคำขวัญ

 

  • เมืองปราสาทหิน บุรีรัมย์เป็นจังหวัดที่มีโบราณสถานศิลปะขอม  ที่ได้รับการจดทะเบียนเป็นโบราณสถานของชาติมากที่สุดในประเทศไทย ถึง 60  กว่าแห่ง
  • ถิ่นภูเขาไฟบุรีรัมย์มีภูเขาไฟที่ดับสนิทแล้วมากที่สุดในประเทศไทยถึง 6 ลูก  ได้แก่  เขาพนมรุ้ง  เขาอังคาร  เขากระโดง  เขาไปรบัด (ปลายบัด)  เขาหลุบ  และเขาคอก ซึ่งแต่ละลูกล้วนเป็นแหล่งท่องเที่ยวและศึกษาเรียนรู้ด้านธรณีวิทยา โดยเฉพาะเรื่องกำเนิดภูเขาไฟได้เป็นอย่างดี
  • ผ้าไหมสวย ในพื้นที่จังหวัดบุรีรัมย์แทบจะทุกหมู่บ้าน/ ตำบล ล้วนมีการทอผ้าไหมที่สวยงามและมีเอกลักษณ์เฉพาะถิ่นต่างกันไป
  • รวยวัฒนธรรมประชากรในจังหวัดบุรีรัมย์มีหลากหลายกลุ่มชาติพันธุ์ทั้งไทยโคราช เขมร  ลาว   และส่วย  จึงทำให้บุรีรัมย์เป็นจังหวัดที่มีศิลปะ  ประเพณี  วัฒนธรรมที่งดงามทรงคุณค่าหลากหลายตามกลุ่มชาติพันธุ์

 

ต้นกาฬพฤกษ์ (ต้นไม้พระราชทานประจำจังหวัด)


 

เนื่องจากมีข้อถกเถียงเรื่องชื่อของต้นไม้ใน 4 ตระกูลข้างล่างนี้ เพื่อให้เข้าใจความแตกต่างของต้นไม้  จึงขอแสดงรายละเอียดดังนี้

 

ราชพฤกษ์ ชัยพฤกษ์ กัลปพฤกษ์ และกาฬพฤกษ์ ล้วนเป็นไม้ยืนต้น อยู่ในวงศ์ Leguminosae  ส่วนความแตกต่างของพรรณไม้ทั้ง 4 ต้น คณะกรรมการการจัดทำอนุกรมวิธานพืชราชบัณฑิตยสถาน จำแนกไว้ดังนี้

 

ราชพฤกษ์

ชื่อวิทยาศาสตร์ Cassia fistula l. ใบเป็นใบประกอบ ดอกสีเหลือง ออกเป็นช่อยาว ห้อยระย้า ฝักสีดำ เกลี้ยง ใช้ทำยาได้

ชัยพฤกษ์

ชื่อวิทยาศาสตร์ Cassia javanica l. ใบเป็นใบประกอบ ดอกสีชมพูเข้ม เมื่อออกดอกไม่ทิ้งใบ ฝักเกลี้ยง ใช้ทำยาได้

กัลปพฤกษ์

ชื่อวิทยาศาสตร์ Cassia bakerianaCraib  ดอกสีชมพูอ่อน ออกเป็นช่อ ในระหว่างทิ้งใบหรือผลิใบใหม่ ฝักมีขนนุ่ม

กาฬพฤกษ์

ชื่อวิทยาศาสตร์ Cassia grandisl.f. ลำต้นดำ ใบอ่อนสีแดง ดอกเล็กสีแดงคล้ำ แล้วเปลี่ยนเป็นชมพูอมส้ม ฝักใหญ่อ้วนสั้น ผิวขรุขระ ด้านข้างมีสันเป็นพันธุ์ไม้ที่นำเข้าปลูก

 

ที่ตั้งและอาณาเขต
             จังหวัดบุรีรัมย์  ตั้งอยู่ทางทิศใต้ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่างของประเทศไทย  อยู่ห่างจากกรุงเทพมหานคร  โดยรถยนต์ประมาณ  410  กิโลเมตร  ทางรถไฟประมาณ  376 กิโลเมตร  มีพื้นที่ประมาณ 10,321.885 ตารางกิโลเมตร  คิดเป็นร้อยละ 6.11 ของพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ  หรือร้อยละ 2.01  ของประเทศไทยเป็นอันดับ  ๑๗ ของประเทศ  มีอาณาเขตติดกับจังหวัดและประเทศใกล้เคียง  ดังนี้
           ทิศเหนือ  ติดต่อกับจังหวัดขอนแก่น มหาสารคามและสุรินทร์                                                             
           ทิศตะวันออก  ติดต่อกับจังหวัดสุรินทร์
           ทิศใต้ ติดต่อกับจังหวัดสระแก้ว และราชอาณาจักกัมพูชา
           ทิศตะวันตก ติดต่อกับจังหวัด

หน่วยการปกครอง

แผนที่จังหวัดบุรีรัมย์


   

ที่ตั้งและอาณาเขต

จังหวัดบุรีรัมย์  ตั้งอยู่ทางทิศใต้ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่างของประเทศไทย  อยู่ห่างจากกรุงเทพมหานคร  โดยรถยนต์ประมาณ  410  กิโลเมตร  ทางรถไฟประมาณ  376  กิโลเมตร มีพื้นที่ประมาณ 10,322,885 ตารางกิโลเมตรหรือ 6,451,178.125 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 6.11 ของพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ หรือร้อยละ 2.01 ของประเทศใหญ่เป็นอันดับ 6  ของประเทศ  มีอาณาเขตติดกับจังหวัดและประเทศใกล้เคียง  ดังนี้

  • ทิศเหนือติดต่อกับจังหวัดขอนแก่นจังหวัดมหาสารคามและจังหวัดสุรินทร์
  • ทิศตะวันออกติดต่อกับจังหวัดสุรินทร์
  • ทิศใต้ติดต่อกับจังหวัดสระแก้วและประเทศกัมพูชา
  • ทิศตะวันตกติดต่อกับจังหวัดนครราชสีมา

อำเภอ

ประชากรทั้งหมด จำนวน 1,546,784 (15 มีนาคม 2553) การปกครองของจังหวัดบุรีรัมย์ แบ่งออกเป็น 23 อำเภอ 189 ตำบล 2,212 หมู่บ้าน

รายชื่ออำเภอของจังหวัดบุรีรัมย์  และระยะทางจากอำเภอเมืองบุรีรัมย์ไปยังอำเภอต่างๆ ดังนี้

  1. อำเภอเมืองบุรีรัมย์
  2. อำเภอคูเมือง33 กิโลเมตร
  3. อำเภอกระสัง32 กิโลเมตร
  4. อำเภอนางรอง54 กิโลเมตร
  5. อำเภอหนองกี่83 กิโลเมตร
  6. อำเภอละหานทราย100 กิโลเมตร
  7. อำเภอประโคนชัย44 กิโลเมตร
  8. อำเภอบ้านกรวด66 กิโลเมตร
  9. อำเภอพุทไธสง64 กิโลเมตร
  10. อำเภอลำปลายมาศ32 กิโลเมตร
  11. อำเภอสตึก40 กิโลเมตร
  12. อำเภอปะคำ78 กิโลเมตร
  13. อำเภอนาโพธิ์78 กิโลเมตร
  14. อำเภอหนองหงส์60 กิโลเมตร
  15. อำเภอพลับพลาชัย40 กิโลเมตร
  16. อำเภอห้วยราช12 กิโลเมตร
  17. อำเภอโนนสุวรรณ40 กิโลเมตร
  18. อำเภอชำนิ70 กิโลเมตร
  19. อำเภอบ้านใหม่ไชยพจน์85 กิโลเมตร
  20. อำเภอโนนดินแดง92 กิโลเมตร
  21. อำเภอบ้านด่าน15 กิโลเมตร
  22. อำเภอแคนดง56 กิโลเมตร
  23. อำเภอเฉลิมพระเกียรติ68 กิโลเมตร
 

 

              ลักษณะภูมิประเทศ
              สภาพพื้นที่โดยทั่วไปเป็นที่ราบสูง พื้นที่ลาด
จากทิศใต้ลงไปทิศเหนือ  พื้นที่มีลักษณะเป็นลูกคลื่นน้อย
เป็นที่ราบขั้นบันได ช่องเขาเกิดจากกภูเขาไฟระเบิดเมื่อ
ประมาณเก้าแสนถึงหนึ่งล้านปีเศษ ทำให้จังหวัดบุรีรัมย์
มีลักษณะภูมิประเทศที่สำคัญ คือ
              1. พื้นที่สูงและภูเขาทางตอนใต้
              2. พื้นที่ลูกคลื่นลอนตื้นตอนกลางของจังหวัด
              3. พื้นที่ราบลุ่มตอนเหนือริมฝั่งแม่น้ำมูล
              จังหวัดบุรีรัมย์แบ่งการปกครองออกเป็น  23
อำเภอ  188  ตำบล  2,546  หมู่บ้าน   การปกครอง
ส่วนท้องถิ่น ประกอบด้วย  องค์การบริหารส่วนจังหวัด
เทศบาลเมือง  3 แห่ง  เทศบาลตำบล  46 แห่ง และ
องค์การบริหารส่วนตำบล  160 แห่ง

ตารางแสดงการแบ่งการปกครอง จังหวัดบุรีรัมย์

 

ที่

 

อำเภอ

องค์การบริหารส่วนจังหวัด

เทศบาลเมือง

เทศบาลตำบล

องค์การบริหารส่วนตำบล

จำนวนตำบล

จำนวนหมู่บ้าน

1

เมืองบุรีรัมย์

1

2

2

16

1๘

323

2

นางรอง

 

1

1

14

15

188

3

ประโคนชัย

 

 

3

14

16

182

4

พุทไธสง

 

 

1

7

7

97

5

ลำปลายมาศ

 

 

2

15

16

216

6

สตึก

 

 

2

12

12

179

7

กระสัง

 

 

14

8

11

168

8

ละหานทราย

 

 

4

3

6

84

9

บ้านกรวด

 

 

5

6

9

115

10

คูเมือง

 

 

2

7

7

106

11

หนองกี่

 

 

3

8

10

108

12

ปะคำ

 

 

1

4

5

77

13

หนองหงส์

 

 

2

6

7

100

14

นาโพธิ์

 

 

1

5

5

65

15

พลับพลาชัย

 

 

2

4

5

67

16

ห้วยราช

 

 

2

6

8

80

17

โนนสุวรรณ

 

 

2

3

4

56

18

ชำนิ

 

 

1

5

6

63

19

โนนดินแดง

 

 

1

3

3

37

20

เฉลิมพระเกียรติ

 

 

3

2

5

67

21

บ้านใหม่ไชยพจน์

 

 

1

5

5

55

22

บ้านด่าน

 

 

1

3

4

59

23

แคนดง

 

 

1

4

4

54

 

รวม

1

3

46

160

188

2546

 

จำนวนครัวเรือนและประชากรในจังหวัดบุรีรัมย์  จากการสำรวจข้อมูล  จปฐ. ปี 255๗  ดังนี้

       จำนวนครัวเรือน   ๓๓๙,๔๔๓  ครัวเรือน
       จำนวนประชากร  จำนวน      ๑,๑๔๒,๒๒๙    คน   แยกเป็น

                     ชาย           จำนวน        ๕๖๐,๙๐๑    คน
                     หญิง           จำนวน       ๕๘๑,๓๒๘    คน

                        (จำนวนประชากร ตามทะเบียนราษฎร์   ๑,๕๗๐,๑๒๘  คน)

สภาพทางเศรษฐกิจ

โครงสร้างทางเศรษฐกิจของจังหวัดขึ้นอยู่กับการผลิต 4 สาขาหลัก ได้แก สาขาเกษตร สาขาการค้า สาขาอุตสาหกรรม และสาขาการบริการ

>>เกษตรกรรม

ประชากรร้อยละ 89 ประกอบอาชีพเกษตรกรรม พืชเศรษฐกิจที่สำคัญ ได้แก่ ข้าว , มันสำปะหลัง , อ้อย , ยางพารา หม่อนไหม และพืชอื่นๆ

>>อุตสาหกรรม

แหล่งอุตสาหกรรมหลักของบุรีรัมย์เป็นอุตสาหกรรมขนาดเล็ก  เช่น  โรงสีข้าว   ผลิตภัณฑ์แปรรูปไม้  โรงโม่หิน   โรงงานสุรา  โรงงานผลิตน้ำตาลทราย และโรงงานทำวิกผม  ฯลฯ 

 

>>การเชื่อมต่อกับต่างประเทศ

พรมแดน มีช่องทางติดต่อกับประเทศกัมพูชาหลายจุด ได้แก่

  • ช่องโอบก ช่องจันทร์กระฮอม  ช่องเมฆา  ช่องจันทบเพชร  ช่องสายตะกู อำเภอบ้านกรวด
  • ช่องตะโก  บ้านเสม็ด  อ.โนนดินแดง
  • ช่องตาเพ็ด  ช่องตากิ่ว  ช่องบาระแนะ  อ.ละหานทราย

 

ภูมิประเทศ
จังหวัดบุรีรัมย์มีพื้นที่ทั้งหมดประมาณ 10,322 ตารางกิโลเมตร หรือ 6.4 ล้านไร่ อยู่ทางตอนใต้ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีขนาดใหญ่เป็นอันดับ 7 ของภาคอีสานรูปร่างคล้ายเต่า  มีความยาวมากกว่าความกว้าง  โดยส่วนหัวจะอยู่ทางด้านเหนือของตัวจังหวัด  ลำตัวจะอยู่ทางตอนกลางและด้านใต้โดยมีเทือกเขาพนมดงรักเป็นเส้นแบ่งเขตแดนตามธรรมชาติกับประเทศกัมพูชา

ภูมิประเทศเป็นที่ราบสูง ซึ่งเกิดจากการมุดสอดตัวของแผ่นเปลือกโลก  (Plate) บริเวณที่เป็นประเทศกัมพูชา มุดสอดไปยกแผ่นเปลือกโลกที่เป็นส่วนของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ของไทย จากอุบัติการณ์นี้ทำให้บริเวณด้านเหนือของเทือกเขาพนมดงรักตั้งแต่จ.นครราชสีมา  ไปจนถึงจ.อุบลราชธานี พบภูเขาไฟทุกจังหวัด แต่พบมากที่สุดถึง 6  ลูกในเขตจ.บุรีรัมย์โดยลูกที่ถือว่าอายุน้อยที่สุดในประเทศไทย คือ  เขากระโดง

เว็บไซต์ข้อมูลจังหวัดบุรีรัมย์ โดยมหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์

 439 ถนนจิระ อ.เมือง จังหวัดบุรีรัมย์โทร.044-511221 โทรสาร. 0 44-51285

website : www.bru.ac.th   e-mail : bru.webmaster@gmail.com